Thủ tục kiểm dịch động vật, thủy sản nhập khẩu làm thực phẩm: Quy trình từ A-Z

Thủ tục kiểm dịch động vật là một trong những nội dung mà nhiều doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm, thủy sản, nguyên liệu sản xuất thường gặp phải. Tuy nhiên, không ít trường hợp đến khi hàng lên tàu mới biết sản phẩm thuộc diện kiểm dịch, dẫn tới việc làm thủ tục gấp, hàng về dễ phát sinh chi phí lưu kho hoặc chậm tiến độ giao hàng.

Nếu bạn đang chuẩn bị nhập khẩu thịt đông lạnh, sữa, xúc xích, thủy sản đông lạnh, bột cá, thức ăn chăn nuôi có nguồn gốc động vật hoặc các sản phẩm tương tự, thì việc tìm hiểu trước quy trình kiểm dịch là rất cần thiết.

Trong bài viết này, tôi sẽ tóm tắt những bước chính trong thủ tục kiểm dịch động vật, thủy sản đối với hàng nhập khẩu. Nội dung được trình bày theo hướng thực tế để người mới làm xuất nhập khẩu cũng có thể hình dung và áp dụng cho công việc của mình.

Thủ tục kiểm dịch động vật

Kiểm dịch động vật nhập khẩu là gì? Khi nào phải làm?

Trước khi đi vào quy trình cụ thể, chúng ta cần hiểu kiểm dịch động vật là gì.

Kiểm dịch động vật là hoạt động kiểm tra, giám sát động vật, sản phẩm động vật nhằm phòng chống dịch bệnh, bảo đảm an toàn cho vật nuôi, sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Khi nhập khẩu hàng hóa có nguồn gốc động vật (trên cạn hoặc thủy sản) vào Việt Nam, nhiều mặt hàng thuộc diện phải được cơ quan thú y kiểm tra và cấp giấy chứng nhận kiểm dịch trước khi được thông quan.

Có doanh nghiệp lần đầu nhập khẩu thực phẩm thường nghĩ rằng chỉ cần làm thủ tục hải quan là đủ. Thực tế không hẳn như vậy. Đối với một số nhóm hàng đặc thù, kiểm dịch là thủ tục quản lý chuyên ngành bắt buộc. Nếu chưa hoàn thành bước này thì tờ khai hải quan cũng chưa thể hoàn tất thông quan.

Để biết lô hàng của mình có thuộc diện kiểm dịch hay không, trước hết cần xem danh mục hàng hóa theo quy định hiện hành.

Những mặt hàng nào phải kiểm dịch động vật, thủy sản khi nhập khẩu?

Việc xác định đúng đối tượng kiểm dịch là bước đầu tiên và cũng là bước quan trọng nhất.

Không phải mọi loại thực phẩm nhập khẩu đều phải kiểm dịch động vật.

Theo quy định hiện hành, nhiều nhóm hàng có nguồn gốc động vật trên cạn và thủy sản thuộc diện phải kiểm dịch khi nhập khẩu vào Việt Nam.

Một số ví dụ thường gặp:

• Thịt bò, thịt lợn, thịt gà đông lạnh
• Nội tạng động vật
• Sữa và sản phẩm từ sữa
• Xúc xích, giăm bông, thịt chế biến
• Cá đông lạnh
• Tôm đông lạnh
• Mực, bạch tuộc
• Bột cá
• Một số nguyên liệu dùng trong sản xuất thức ăn chăn nuôi

Trên thực tế, nhiều mặt hàng nhìn bên ngoài tưởng như thực phẩm thông thường nhưng vẫn thuộc diện quản lý của cơ quan thú y.

Vì vậy, trước khi ký hợp đồng nhập khẩu, doanh nghiệp nên kiểm tra thông tin người bán có nằm trong danh sách được xuất khẩu vào Việt Nam không, mặt hàng có thuộc diện kiểm dịch động vật không. Bạn nên tìm hiểu quy định hiện hành để biết được thủ tục.

Quy định liên quan đến kiểm dịch động vật và thủy sản nhập khẩu

Để nhập khẩu động vật trên cạn hoặc thủy sản (hoặc sản phẩm của chúng), các doanh nghiệp thường tham khảo các văn bản chính sau:

• Luật Thú y năm 2015.
• Thông tư 01/2024/TT-BNNPTNT quy định danh mục động vật trên cạn, sản phẩm động vật trên cạn (Mục 1); động vật thủy sản, sản phẩm động vật thủy sản thuộc diện phải kiểm dịch (Mục 5).
• Thông tư 01/2026/TT-BNNMT quy định về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật trên cạn nhập khẩu.
• Thông tư 03/2026/TT-BNNMT quy định về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật thủy sản nhập khẩu.
• Danh sách doanh nghiệp nước ngoài được xuất khẩu thịt và sản phẩm thịt động vật vào Việt Nam
• Danh sách doanh nghiệp của các nước đủ điều kiện xuất khẩu sản phẩm thủy sản làm thực phẩm vào Việt Nam

Một điểm lưu ý: Mặc dù trong bài viết này tôi trình bày chung quy trình cho cả sản phẩm động vật trên cạn và sản phẩm thủy sản, nhưng thực tế văn bản pháp luật áp dụng và biểu mẫu hồ sơ có khác nhau ít nhiều. Do đó, khi triển khai hồ sơ thực tế, bạn cần căn cứ đúng loại sản phẩm dự định nhập khẩu để áp dụng quy định phù hợp.

Sau khi đã xác định căn cứ pháp lý, giờ là lúc đi vào phần mà nhiều doanh nghiệp quan tâm nhất: quy trình thực hiện.

Quy trình làm thủ tục kiểm dịch động vật nhập khẩu thực tế từng bước

Các bước thủ tục kiểm dịch đối với sản phẩm động vật trên cạn và sản phẩm động vật thủy sản nhìn chung khá giống nhau. Chính vì vậy, tôi trình bày chung trong một quy trình tổng quát dưới đây.

Sau khi đảm bảo người bán phía nước ngoài đủ điều kiện xuất khẩu vào Việt Nam sản phẩm động vật trên cạn, hoặc sản phẩm thủy sản, giờ là lúc bắt đầu.

Bước 1: Kiểm tra hàng hóa có thuộc diện phải kiểm dịch hay không

Trước tiên, doanh nghiệp cần xác định:

• Tên hàng hóa
• Thành phần cấu tạo
• Mục đích sử dụng
• Mã HS dự kiến

Sau đó đối chiếu với danh mục hàng hóa thuộc diện kiểm dịch theo quy định hiện hành. Thảm khảo 3 thông tư phía trên.

Làm đúng từ đầu sẽ giúp tránh tình trạng hàng về cảng rồi mới phát hiện phải làm thêm thủ tục chuyên ngành.

Bước 2: Đăng ký kiểm dịch nhập khẩu

Khi xác định hàng thuộc diện kiểm dịch, doanh nghiệp tiến hành đăng ký kiểm dịch theo quy định.

Tùy từng loại hàng mà hồ sơ có thể khác nhau. Thông thường hồ sơ gồm:

• Đơn đăng ký kiểm dịch
• Hóa đơn thương mại
• Vận đơn
• Packing List
• Chứng thư kiểm dịch của nước xuất khẩu (nếu có)
• Các chứng từ liên quan khác theo yêu cầu

Sau khi đăng ký xong và được chấp nhận, doanh nghiệp tiếp tục thực hiện khai báo với cơ quan kiểm dịch tại cửa khẩu nhập.

Bước 3: Khai báo kiểm dịch tại cửa khẩu

Trước khi hoặc khi hàng đến cửa khẩu nhập khẩu, doanh nghiệp thực hiện khai báo với cơ quan kiểm dịch động vật cửa khẩu.

Trong bước này:

• Cơ quan kiểm dịch tiếp nhận hồ sơ
• Kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ
• Cấp số đăng ký kiểm dịch

Nếu hồ sơ còn thiếu hoặc chưa phù hợp, doanh nghiệp sẽ được yêu cầu bổ sung chỉnh sửa.

Khi hồ sơ hợp lệ và được cấp số đăng ký, bạn có thể chuyển sang bước khai báo hải quan.

Bước 4: Khai báo hải quan

Sau khi có số đăng ký kiểm dịch, doanh nghiệp tiến hành mở tờ khai hải quan theo quy định.

Đây là bước mà một số bạn mới làm có thể bị nhầm lẫn.

Kiểm dịch và hải quan là hai thủ tục khác nhau nhưng có liên quan chặt chẽ với nhau.

Doanh nghiệp thường thực hiện song song để tiết kiệm thời gian xử lý lô hàng.

Sau khi tờ khai được đăng ký, cơ quan kiểm dịch sẽ tiến hành bước chuyên môn tiếp theo.

Bước 5: Lấy mẫu kiểm dịch

Tùy từng mặt hàng và yêu cầu quản lý, cơ quan kiểm dịch có thể tiến hành:

• Kiểm tra thực tế lô hàng
• Kiểm tra điều kiện bảo quản
• Lấy mẫu xét nghiệm

Không phải mọi lô hàng đều bị lấy mẫu. Tuy nhiên với nhiều mặt hàng thực phẩm có nguồn gốc động vật hoặc thủy sản, đây là bước khá phổ biến.

Kết quả xét nghiệm sẽ là căn cứ để cơ quan thú y xem xét cấp chứng nhận kiểm dịch.

Bước 6: Nhận Giấy chứng nhận kiểm dịch

Nếu kết quả kiểm tra và xét nghiệm đạt yêu cầu, cơ quan kiểm dịch sẽ cấp Giấy chứng nhận kiểm dịch nhập khẩu.

Đây là một trong những chứng từ quan trọng để hoàn tất thủ tục thông quan.

Trong trường hợp phát hiện vi phạm hoặc nguy cơ dịch bệnh, cơ quan chức năng có thể áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định.

Khi đã có chứng nhận kiểm dịch, doanh nghiệp gần như đã hoàn thành phần việc chuyên ngành.

Bước 7: Thông quan và đưa hàng về kho

Sau khi hoàn thành yêu cầu kiểm dịch và các nghĩa vụ thuế liên quan, doanh nghiệp thực hiện nốt các bước thông quan.

Khi tờ khai được thông quan, hàng hóa có thể được đưa về kho để:

• Kinh doanh
• Chế biến
• Sản xuất
• Phân phối ra thị trường

Đến đây, quy trình kiểm dịch nhập khẩu cơ bản đã hoàn tất.

Những lưu ý khi làm kiểm dịch đối với thực phẩm nhập khẩu

Trong quá trình hỗ trợ khách hàng nhập khẩu thực phẩm, tôi thấy một số vướng mắc xuất hiện khá thường xuyên.

Chẳng hạn như:

• Không kiểm tra danh mục kiểm dịch trước khi ký hợp đồng nhập khẩu.
• Chứng thư kiểm dịch của nước xuất khẩu không phù hợp với yêu cầu của Việt Nam.
• Khai báo tên hàng không thống nhất giữa các chứng từ.
• Chuẩn bị hồ sơ quá muộn, khi hàng đã cập cảng.
• Nhầm lẫn giữa thủ tục kiểm dịch và thủ tục công bố hoặc kiểm tra an toàn thực phẩm.

Những lỗi này không quá nghiêm trọng nhưng có thể khiến thời gian xử lý kéo dài thêm vài ngày, thậm chí lâu hơn nếu phải bổ sung hồ sơ nhiều lần.

Tóm lại, thủ tục kiểm dịch động vật nhập khẩu không quá phức tạp nếu doanh nghiệp xác định đúng đối tượng hàng hóa ngay từ đầu và chuẩn bị hồ sơ đầy đủ. Đối với nhóm hàng thực phẩm, sản phẩm động vật và thủy sản, việc nắm rõ các bước từ đăng ký kiểm dịch, khai báo cửa khẩu, lấy mẫu đến nhận giấy chứng nhận sẽ giúp quá trình thông quan diễn ra thuận lợi hơn, hạn chế phát sinh chi phí lưu kho và chậm giao hàng.