Tiếng Việt
Bạn đang chuẩn bị làm hồ sơ hay đang lên phương án nhập khẩu thực phẩm? Nếu vậy thì cụm từ kiểm nghiệm an toàn thực phẩm gần như là “cửa ải” mà bạn phải đi qua – dù muốn hay không.
Nhiều khách hàng mình từng làm việc cùng lúc đầu cũng có suy nghĩ khá đơn giản: “Chắc cũng chỉ là gửi mẫu đi test thôi mà?”. Nhưng đến lúc bắt tay vào làm mới thấy… khá "khoai". Nào là không biết cơ quan quản lý, thiếu giấy tờ, sai chỉ tiêu, chờ kết quả lâu. Thậm chí sắp đến ngày chốt hợp đồng mua hàng rồi mà vẫn chưa biết chắc thủ tục làm kiểm nghiệm, lúc ấy bắt đầu thấy “toát mồ hôi”.
Vậy nên trong bài này, mình sẽ chia sẻ lại một cách dễ hiểu nhất để bạn nắm được: kiểm nghiệm là gì, khi nào cần làm, và làm sao để đỡ mất thời gian nhất.
Trước hết, bạn có thể tham khảo hoặc tra cứu về kiểm nghiệm thực phẩm trong 1 số văn bản quy định sau:
- Luật An toàn thực phẩm 2010 - Điều 45 đến 48
- Nghị định 15/2018/NĐ-CP: Hướng dẫn chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm, trong đó quy định cụ thể về tự công bố, công bố sản phẩm và kiểm nghiệm thực phẩm.
- Thông tư 17/2023/TT-BYT: Bãi bỏ Thông tư 14/2011/TT-BYT, cập nhật và chuẩn hóa quy trình lấy mẫu kiểm nghiệm phù hợp với yêu cầu mới.
Ngoài ra, việc kiểm nghiệm còn phải tuân thủ theo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) và tiêu chuẩn cơ sở liên quan đến từng nhóm sản phẩm cụ thể như vi sinh, hóa học, phụ gia, chất bảo quản…
Kiểm nghiệm an toàn thực phẩm là gì?
Trước khi đi sâu, mình giải thích ngắn gọn khái niệm để bạn dễ hình dung:
Kiểm nghiệm an toàn thực phẩm là quá trình lấy mẫu sản phẩm thực phẩm để phân tích các chỉ tiêu như vi sinh, kim loại nặng, chất bảo quản… nhằm đảm bảo sản phẩm an toàn trước khi lưu hành.
Về chuyên môn, đây là việc thực hiện hoạt động thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn đối với các loại thực phẩm.
Hiểu 1 cách đơn giản hơn: đây là “bài test” bắt buộc để chứng minh trước rằng sản phẩm của bạn không gây hại cho người tiêu dùng.
Việc kiểm nghiệm thực phẩm được thực hiện với những nhóm hàng liên quan đến thực phẩm, cụ thể:
- các loại thực phẩm,
- phụ gia thực phẩm,
- chất hỗ trợ chế biến thực phẩm,
- chất bổ sung vào thực phẩm,
- bao gói, dụng cụ và vật liệu chứa đựng thực phẩm.
Ví dụ thực tế:
Một khách bên mình nhập khẩu bánh kẹo từ Hàn Quốc. Ban đầu họ nghĩ là hàng phổ thông, nhiều nơi cũng bán nên chắc không cần kiểm nghiệm kỹ. Nhưng đến khi làm hồ sơ công bố, thiếu chỉ tiêu vi sinh nên hồ sơ bị trả lại và phải test lại từ đầu, mất thêm gần chục ngày mới xong.
Chắc hẳn bạn không muốn rơi vào tình trạng như vậy.
Vậy thì, hiểu đúng khái niệm ngay từ đầu sẽ giúp bạn tiết kiệm kha khá thời gian khi chuẩn bị hồ sơ và mẫu để làm thủ tục kiểm nghiệm.
Ngoài ra, bạn cũng cần lưu ý phân biệt 2 thuật ngữ: kiểm nghiệm thực phẩm và kiểm tra an toàn thực phẩm:
- Kiểm nghiệm là hoạt động mang tính chuyên môn kỹ thuật, thực hiện trong phòng thí nghiệm dựa trên mẫu thực phẩm cụ thể, theo các quy chuẩn cụ thể về thực phẩm.
- Kiểm tra an toàn thực phẩm là hoạt động hành chính do cơ quan chức năng thực hiện tại cơ sở sản xuất, nhằm đánh giá việc tuân thủ quy định pháp luật. Trên báo hay truyền hình, bạn vẫn thấy tin tức cơ quan hữu quan tiến hành kiểm tra an toàn thực phẩm tại các cửa hàng hay công ty. Bài viết này không thảo luận chi tiết hoạt động này.
Hai hoạt động này thường đi kèm nhau nhưng có mục tiêu và phương thức khác biệt.
Ngoài ra, còn có thêm 1 thuật ngữ nữa có thể làm bạn thêm "rối não":
- Kiểm tra Nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu: là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành kiểm tra sản phẩm thực phẩm nhập khẩu để xác định có đạt yêu cầu nhập khẩu hay không. Tùy mặt hàng, việc kiểm tra có thể chỉ qua hồ sơ (mức kiểm tra thông thường, hoặc mức giảm), hoặc kết hợp lấy mẫu để kiểm định (mức kiểm tra chặt).
Chuyển sang phần tiếp theo, câu hỏi nhiều người quan tâm nhất là…
Khi nào cần kiểm nghiệm thực phẩm?
Không phải lúc nào bạn cũng phải kiểm nghiệm, nhưng trong logistics & xuất nhập khẩu, có vài trường hợp gần như “chắc chắn phải làm”:
- Công bố sản phẩm (có thể là tự công bố hoặc đăng ký bản công bố với cơ quan quản lý nhà nước)
- Nhập khẩu thực phẩm về kinh doanh
- Gia hạn hồ sơ công bố đã hết hạn
- Khi cơ quan chức năng yêu cầu kiểm tra chất lượng
Một câu hỏi mình hay gặp:
“Thuê dịch vụ rồi thì có cần hiểu phần này không?”
Thật ra là có. Vì bạn là người chịu trách nhiệm cuối cùng về sản phẩm. Dịch vụ chỉ hỗ trợ thủ tục, còn thông tin sản phẩm – bạn hiểu rõ nhất.
Biết mình cần làm gì ở bước này sẽ giúp bạn chủ động hơn rất nhiều khi làm việc với đơn vị dịch vụ.
Vậy cụ thể kiểm nghiệm gồm những gì?
Các chỉ tiêu kiểm nghiệm gồm những gì?
Đây là phần dễ gây “rối não” nhất cho người mới, vì mỗi loại sản phẩm sẽ có bộ chỉ tiêu khác nhau.
Thông thường sẽ gồm:
- Chỉ tiêu vi sinh: Tổng số vi khuẩn hiếu khí, E.coli, Salmonella…
- Chỉ tiêu kim loại nặng: Chì (Pb), Thủy ngân (Hg), Asen (As)…
- Chỉ tiêu hóa lý: Độ ẩm, hàm lượng đường, protein…
- Phụ gia & chất bảo quản: Có đúng quy định hay không, có vượt ngưỡng không
Các chỉ tiêu này được xác định dựa trên các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) hoặc theo yêu cầu riêng của cơ quan quản lý, hay của nhà nhập khẩu.
Mẹo nhỏ từ kinh nghiệm:
👉 Đừng tự chọn chỉ tiêu nếu bạn chưa rõ.
👉 Hãy gửi label + thành phần sản phẩm cho đơn vị kiểm nghiệm, họ sẽ tư vấn cho bạn bộ chỉ tiêu phù hợp.
Cần hết sức tránh làm sai bộ chỉ tiêu, dẫn đến phải test lại, vừa tốn tiền, vừa mất thời gian, gây mệt mỏi cho bộ phận thực hiện.
Sau khi bạn đã hiểu và đã xác định được bộ chỉ tiêu cho sản phẩm của mình, bước tiếp theo là quy trình thực hiện.
Quy trình kiểm nghiệm an toàn thực phẩm
Nghe có vẻ phức tạp, nhưng nếu tách ra thì khá rõ ràng:
- Chuẩn bị mẫu sản phẩm
- Chọn chỉ tiêu phù hợp
- Gửi mẫu đến trung tâm kiểm nghiệm (danh sách các đơn vị kiểm nghiệm thực phẩm được chỉ định bởi Bộ Y tế, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp & Môi trường)
- Đơn vị kiểm nghiệm tiến hành test trong phòng thí nghiệm (Lab)
- Nhận kết quả (phiếu kiểm nghiệm)
Thời gian thường:
- Nhanh: 3–5 ngày
- Bình thường: 5–7 ngày
- Gấp: có thể làm nhanh hơn (tốn thêm chi phí)
Một tình huống thực tế:
Có khách cần làm gấp để kịp hàng về cảng. Nhưng do chưa chuẩn bị mẫu sớm → phải chờ hàng về mới test → trễ kế hoạch thông quan gần 1 tuần.
Nếu bạn đang chuẩn bị nhập khẩu, lời khuyên là:
👉 Làm kiểm nghiệm càng sớm càng tốt, thậm chí trước khi hàng về (nhập hàng mẫu trước).
Vậy cuối cùng, làm sao để tối ưu phần này?
Kinh nghiệm làm kiểm nghiệm nhanh và tiết kiệm
Đây là phần mình rút ra sau khi xử lý khá nhiều bộ hồ sơ:
- Chuẩn bị mẫu sớm (đừng đợi hàng về)
- Gửi trước thông tin sản phẩm để tư vấn chỉ tiêu
- Chọn đơn vị kiểm nghiệm uy tín (được Bộ quản lý chỉ định)
- Kiểm tra kỹ tên sản phẩm, thông tin trên phiếu kết quả
- Làm song song với các thủ tục khác (công bố, nhập khẩu…)
Một điều mình thấy nhiều người mới hay gặp:
Cứ làm từng bước một → xong bước này mới làm bước kia.
Trong khi thực tế, nếu biết cách, bạn có thể làm song song để rút ngắn thời gian đáng kể.
Tóm lại, kiểm nghiệm an toàn thực phẩm không chỉ là thủ tục “cho có”, mà là bước quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ nhập khẩu thực phẩm và kinh doanh của bạn.
Nếu hiểu đúng ngay từ đầu, chuẩn bị đúng cách và làm sớm, bạn sẽ tránh được rất nhiều rắc rối không đáng có – từ chậm thông quan cho tới phát sinh chi phí.
